Бэс ыйыттан ыһыахха бэлэмнэнэн түһүлгэлэри ырааһырдыыттан саҕалаан, тутуулары саҥардан, киэркэтиитин сэргэхситэн, кырааска сотон, сыана көһөрөн туруоран, үгүс үлэлэр ыытылыннылар.
Бэс ыйын 20 күнэ. Сарсыардаттан күммүт чаҕылыччы тыган, сир-дойду киэркэйэн, ыһыахха аналлаах күн үүннэ. Маанылаах Хадаайы алааһыгар дьон-сэргэ ыһыах күнүн уруйдуу тоҕуоруһа муһунна. Ыһыах улуус баһылыктарын, Таатта, Уус Амма, Баайаҕа, Алдан, Игидэй, Тыараһа, Уолба нэһилиэктэрин баһылыктарын, ыҥырыылаах ыалдьыттарын, экспертэр кыттыылаах сэлэлээн хаамыыттан саҕаланна. Улуустааҕы НАДь уус-уран салайааччыта М.Н.Федорова салалтатынан диктордар С.Д. Турнина, С.С. Посельскай официальнай чааһы ыыттылар. Анаммыт чааска “Дьэ-буо, Ытык Таатта ыһыаҕа саҕаланна” ыҥырыы тыл көй салгыҥҥа дуорайыаҕыттан түһүлгэни арчылааһын, ыраастааһын сиэрэ-туома саҕаланна. Биир тэҥ хамсаныылаах үҥкүүһүттэри дьон-сэргэ бары кэрэхсии көрдө. Күөх чэчир сиэл намылхай аартыгынан алгысчыт А.Н.Попов битииһит оҕолорунаан киирэн, аҕыс кырыылаах холумтан иннигэр илин диэки хайыһан турдулар. Алгысчыт аал уотун, сир-дойду иччилэрин, үрдүк Айыыларын ааттаан туран айах тутта, тыла-өһө чөллөркөй, ырыата-тойуга таҕыста, дьон-сэргэ ылынна, астынна, сүргэтэ көтөҕүлүннэ. Алгыстаах кымыс үрдүн аҕа баһылык А.С.Бурцев охтордо, ол кэннэ ыһыахха кэлбит дьону-сэргэни алгыстаах кымыһы түҥэтэн амсайыы буолла. Алгыс сиэрин-туомун иилээн-саҕалаан элбэх сыл устата туруоруутун «Доҕордоһуу» оҕо үҥкүү ансаамбылын салайааччыта В.К.Козлов, сценарийын суруйуутун методист М.Г.Егорова сүрүннүүллэр.
Дьэ, ол кэннэ П.А.Ойуунускай аатынан тыйаатыр режиссера В.Ф.Бурнашева сценарийын суруйан туруоруутугар А.К. Андреев аналлаах дьүһүйүү саҕаланна. А.К. Андреев олоҕун сүрүн түһүмэхтэрин көрдөрөн, кини өйө-санаата сайдыытын тылынан биэрэн баран, тугу ситиспитин ОДьХ, РЭС үлэһиттэрэ оонньоон, тыйаатыр худуоһунньуга И.И.Малышев эскииһинэн, улуустааҕы НАДь, ОДьХ эр дьоно анаан туппут улахан лаампата, вышката, ититии систематын көрдөрөр оһохторо дьону соһутан толору трибуна ытыс таһынан көрүстэ. Дьүһүйүү диктордарынан ОДьХ үлэһитэ Илья Одинцов уонна Дьохсоҕон нуучча тылын учуутала Саргылана Яковлева ыыттылар.
Ыһыах сүрүн чааһын сомоҕолоһуу оһуохайа салгыыр. Оһуохайдьыттар Ытык Күөл 1 нүөмэрдээх оскуола педагога Лариса Попова Таатталыы үҥкүүнүнэн, улуустааҕы НАДь методиһэ И.Ф. Иванов Бүлүүлүү оһуохай үҥкүүтүн тэниттилэр, сиэри ситэрэн көтүттүлэр.
Оһуохай кэннэ ыһыаҕы Таатта уус-уран самодеятельноһын талааннаах дьонун кэнсиэрэ киэргэттэ. Кэнсиэр программатын уус уран салайааччы М.Н.Федорова, специалиһа З.С.Никифорова эрдэттэн таҥан, ыытааччы дириэктэри солбуйааччы И.Н. Беляев үгүс үлэни ыыттылар.. Барыта бастакы күн 16 талыллыбыт нүөмэр, иккис күн сарсыарда 10.30 чаастан күнүс 13.00 чааска диэри Россия норуоттарын Ассамблеятын 7 нүөмэрин кытта кыттыһан 35 нүөмэринэн түһүлгэни сэргэхситтилэр.
Түһүлгэҕэ киирбит дьону бастакы күн 23 киһи, иккис күн 9 киһи, түүн 2 киһи ас атыылаан аһаттылар.
Ыһыах түһүлгэлэрэ:
- Улуус баһылыгын бирииһигэр нэһилиэктэр икки ардыларыгар оһуохай түһүлгэтин Дьохсоҕон нэһилиэгин норуот айымньытын дьиэтин үлэһиттэрэ ыыттылар.
- Дьиэ кэргэнинэн национальнай таҥас күрэһигэр саха, нуучча, эбэҥки, долган, Алтан, Армения омуктара кыттыылаах тэрилиннэ.
- Ааҕыы түһүлгэтин кииннэммит улуустааҕы библиотекалар ситимнэрэ А.К.Билюкина салалтатынан тэрилиннэ.
- Оҕо түһүлгэтин “Сатабыл» эбии үөрэхтээһин тэрийдэ.
- Спорт түһүлгэтин спорт кэмитиэтэ В.В.Критвошапкин салалтатынан үгүс элбэх көрөөччүлээх түһүлгэни бэккэ тэрийдилэр.
Ытык Тааттаҕа төрдүс төгүлүн «ИИС.УУС.АС. ФЕСТ” этнографическай фестиваль икки күн устата 14 хайысханан тэрилиннэ: “Ытык ымыым – хомуһум” тимир уустарын күрэһэ, “Күкүр Уус утума” тимир уустарын күрэһэ, “ЭТ.ҮҮТ.ОТ — саха норуотун аһын култуурата» асчыттар улуустааҕы күрэстэрэ, «Өбүгэ олоҕун ситимэ- айар кут иэйиитигэр» туойунан дьарык көрүҥэр күрэс, “Үрүҥ ииһим үөрүүтэ, хара ииһим хайҕала” иистэнньэҥнэр күрэстэрэ, “Сылаас иэйиилээх дьөһөгөйүм бэлэҕэ” кылтан-сиэлтэн оҥоһук түһүлгэтэ, “Үйэлээх симэҕим суһума” көмүс уустарын түһүлгэлэрэ, “Саха мындыр сатабыла” мастан оҥоһук түһүлгэтэ, “Өбүгэм мындыра-имигэс талахха” талахтан оҥоһук түһүлгэтэ, “Уу оҕуһун оһуора” муосчуттар түһүлгэлэрэ, “Туос тойуктаах оһуора” туостан оҥоһук түһүлгэтэ, «Өбүгэ ситимэ» аан дойдутааҕын норуоттар таҥастарын бэстибээлэ уонна Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Сохранение традиционных технологий народных художественных промыслов: вызовы и пути решения» научнай-практическай кэмпириэнсийэ, хаартыскаҕа уонна видеоҕа устуу күрэһэ. Күрэстэри улуустааҕы НАДь методиһа И.Ф.Иванов сүрүннээтэ уонна хас биирдии хайысханан эппиэттээхтэр ананан, үлэ тэҥҥэ тигинэччи барда.
Күрэскэ Дьокуускай куораттан, Чурапчы, Мэҥэ-Хаҥалас, Абый, Таатта улуустарыттан барыта 111 киһи, маастар кылаастарга 49 киһи кытынна. Барыта 30 эксперт үлэтин түмүгүнэн кыайыылаахтар ааттаннылар. Кыайыылаахтарга саҥа ааттары бэлиэтээн ааттыыбыт:
Туойга: А.Д. Габышева, В.П.Сидорова, оҕолорго – Артем Яковлев, Лилия Лукина.
Иис: оҕолорго — Вика Самсонова, 10 кылаас.
Туоска: А.Н.Колодезникова, А.Н. Гуринова, О.И.Филиппова.
Маска: В.И.Павлов, О.И.Андросова.
Сиэлгэ: Борисова Ю.В.
Бу киэҥ түһүлгэни улуустааҕы норуот айымньытын дьиэтин хас биирдии үлэһиттэрэ чопчу ананан, эппиэтинэс ылынан дьон кыттыытын сайаапкатыттан саҕалаан, үлэлиир матырыйаал булан, усулуобуйа тэрийэн, экспертэри булан күүстээх үлэни ыытан, үрдүк таһымҥа ыыттылар.
Күнү көрсүү М.Г.Егорова сценарийынан, В.К.Козлов туруоруутунан, дириэктэр А.И.Тарасов салалталаах «Сарыал» культурнай киин үлэһиттэрэ үһүс сылын бииргэ үлэлэһэн, тэрийэн, сиэрин ситтэ. Сыллата дьон кэлиитэ элбээн иһэрэ, итэҕэли ылынар буолбуттара бэлиэтэнэр.
Маны тэҥэ үс сиринэн ыччаттарга, саастаахтарга түүҥҥү өттүгэр дискотека тэрилиннэ. Ол курдук, икки суукка тохтоло суох аппаратура үлэтин А.В.Антоев, Л.А.Егоров үлэлэттилэр. Хас эмэ түһүлгэ үлэтин тэҥинэн тэрийиигэ Тыараһа, Дьохсоҕон, Өктөөбүрүскэй, Уолба нэһилиэктэрин норуот айымньытын дьиэлэрин үлэһиттэрэ улахан көмө буоллулар.
Кыттааччыларга туоһу суруктары, кыайыылаахтарга грамоталарын бэчээттээн хааччыйда Дарина Егорова. Икки күн тэрийээччилэр астарын-үөллэрин анал хамыыһыйа хааччыйан аччыктаабакка, сүүрэ сылдьан барыта бириэмэтигэр тэрилиннэ, хомулунна. Түһүлгэлэр ыраастарын хааччыйыыга А.В.Ордахова салайааччылаах культура волонтердара оҕолор хас эмэ нэдиэлэ инниттэн, ыһыаҕы тэрийиигэ тэҥҥэ сүүрдүлэр, күүс-көмө буоллулар, араас түһүлгэлэргэ ситиһиилээхтик кытыннылар.
Улахан икки күннээх тэрээһин элбэх үлэни көрсөр. Бэйэлэрин сүрүннүүр үлэлэрин таһынан уотунан хааччыйыыттан, мал-сал таһыыта-аҕалыыта, киэргэтиитэ, тиэйиитэ, иһэр уу хааччыйыыта маны барытын сүрүннээччи дириэктэри солбуйааччылар И.Н.Беляев, У.Н. Степанов, суоппар С.Н.Огонеров, рабочай Собакин Е.Е., улуустааҕы норуот айымньытын дьиэтин эр дьоно кыайа туттулар.
Бу курдук дьоммут-сэргэбит уһун кыһыны этэҥҥэ туораан, самаан сайыны көрсөн, Айыыларга сүгүрүйэн, уйгулаах-быйаҥнаах сайын буоллар ханнык, иллээх-эйэлээх олох кэллэр дуу диэн санаабыт туолар баҕабытын күүһүрдэргэ бука бары бииргэ ыһыах ыстыбыт.
